tsV

                                       Tiến Sĩ Võ
                                                                                 Tú Ân

            " Tiến sĩ võ " có từ khi nào ?
           Sách sử mô tả : trường thi võ nằm ở phía tây nam " thành Hoàng Đế ", nay thuộc xã Nhơn Hòa, huyện An Nhơn. Trường được xây quanh bằng đá ong, rộng 193 trượng, cao 4 thước 5 tấc. Thời ấy, cả nước có bốn trường thi võ, gồm Hà Nội, Thanh Hóa, Huế và Bình Định.
         Trường có quy chế tuyển chọn từ thấp đến cao. Đầu tiên là thi " hương võ " qua ba giai đoạn : mang vật nặng; đấu côn, quyền, đao, thương... và thi bắn súng (súng hỏa mai). Sĩ tử nào vượt qua ba môn thi nói trên đều được triều đình phong học vị "cử nhân võ", còn gọi là "võ cử". Thí sinh nào chỉ đạt hai môn thì được gọi là " Tú tài võ ".

      Sau " hương võ " là đến kỳ thi " hội võ " và " đình võ ". Thí sinh ở các tỉnh về thi võ ở kinh thành đều được triều đình cấp tiền, gạo đi đường. Người đạt học vị " tiến sĩ võ " thường phải vượt qua ba kỳ thi, đồng thời thông thạo các lý thuyết bài binh bố trận, cũng như nhuần nhuyễn về binh pháp.

         Năm Mậu Dần (1878), triều đình Huế cho mở khoa thi "hương võ" ở bốn địa điểm là Bình Định, Thừa Thiên - Huế, Thanh Hóa và Hà Nội. Đến năm Kỷ Mão (1879), cả bốn trường thi võ trong toàn quốc chỉ tuyển được 120 võ cử. Tuy vậy hầu hết các cử nhân võ này đều kém chữ nghĩa, không am hiểu binh thư nên không giúp được gì nhiều cho đất nước trong thời loạn lạc.

              Tháng 7-1883, vua Tự Đức băng hà; tháng 12, Kiến Phúc lên ngôi. Để khôi phục trường thi tiến sĩ võ, vua đã cho mở lại các kỳ thi " hương võ " với thể lệ và các bộ môn thi võ là xách tạ, múa quyền, múa côn gỗ, múa đao to, lăn khiên, nhảy xa... Môn thi võ cuối cùng vẫn là bắn súng. Triều đình chuẩn y cho Bình Định được chiêu mộ 600 võ sinh, nuôi dưỡng để chờ ngày tranh tài "võ cử". Tiếc rằng dự định tốt đẹp này đã tan thành mây khói khi thực dân Pháp đánh chiếm Bắc Kỳ và Trung Kỳ. Số võ sinh tuyển được bị giải tán, trở về cố hương và sau này trở thành những võ sư đào tạo nhiều nghĩa quân tham gia phong trào kháng chiến chống Pháp. Trường thi " tiến sĩ võ " ở Bình Định bị giải thể vào năm 1884.

              Những "cao thủ võ lâm" Những bậc cao niên trong làng võ Bình Định kể lại : trong một kỳ thi " đình võ " ở kinh thành Huế có một võ sinh quê ở Thọ Lộc, huyện An Nhơn, Bình Định ra ứng thí. Anh ta khỏe mạnh phi thường. Môn thi mang vật nặng đi 200 m theo quy định, nhưng anh ta xách tạ chạy một mạch giáp vòng chu vi trường thi đến vài nghìn mét không nghỉ. Giám khảo triều đình Huế hội ý và nhất trí chấm võ sinh này đạt thủ khoa, không cần thi tiếp các bộ môn đao kiếm, côn, quyền khác.

    Nhiều võ sinh khác khiếu nại cho rằng " võ gia dõng vi bán ", nghĩa là đối với võ thuật, sức mạnh mới chỉ là một nửa. Họ đề nghị thí sinh Bình Định phải thi đấu roi nếu thắng được 10 võ sinh có điểm cao nhất khóa thi mới phục. Võ sinh thứ nhất ra đấu liền bị võ sinh Bình Định đánh gãy roi; võ sinh thứ hai bị cướp mất roi và quật ngã ngay hiệp đầu. Tám vị võ sinh còn lại đành bái phục.

         Một lần khác, tại Trường thi võ Bình Định, Bầu Đê - một võ sinh Bình Định có đường roi nổi tiếng tuyệt kỹ công phu - không dự thi như các võ sinh khác mà chờ cuộc thi đến hồi chung cuộc mới xin lĩnh giáo với các vị "cử võ" tân khoa. Vào sân, chỉ xuất chiêu vài ba hiệp, Bầu Đê đã đánh bại cả ba "cử võ" hạng nhất, nhì, ba vừa được tuyển chọn. Viên quan chủ khảo, vốn là một cây trường côn nổi tiếng của triều đình Huế,   ngứa nghề nhảy ra thách đấu. Thời đó, trong giới võ lâm Nam Trung Bộ thường truyền tụng câu: " Roi kinh (đô), quyền Bình Định ", còn ở miền đất võ có câu: " Roi Thuận Truyền, quyền An Vinh ". Nhiều người nghĩ đấu roi thắng " Tiến sĩ võ" của triều đình Huế không phải là chuyện dễ.

        Quan " Tiến sĩ võ " đề nghị Bầu Đê đấu với ông 10 hiệp. Hai bên thi đấu qua lại, chỉ nghe tiếng trường côn va vào nhau, một lát sau Bầu Đê dùng thế tuyệt kỹ đánh văng trường côn của viên quan võ, hai bên tiếp tục đấu hiệp 2. Bầu Đê lại la lớn: " Xin phép quan lớn cho tôi ra tuyệt kỹ thứ hai " - nghe vậy, viên quan võ vội thoái bộ.

     Ngày nay, khi nhắc đến các cao thủ ở Bình Định, các vị cao niên đều biết tiếng một người quen gọi " ông Mười " quê ở xã Phước Thuận, huyện Tuy Phước. Tuy rất giỏi võ nghệ nhưng ông Mười hai lần đi thi võ đều trượt. Chuyện kể rằng ông Mười thi " cử nhân võ ", sau đó ra kinh đô Huế thi đình và đạt " Tiến sĩ võ ". Vị tân tiến sĩ võ được vua cho về thăm nhà trước khi ra Huế nhậm chức. Khi đi ngang qua địa phận đèo Nhong ( huyện Phù Mỹ ), " Tiến sĩ võ " bị cọp dữ tấn công.

   Ông quần nhau với cọp từ lúc nửa đêm đến sáng hôm sau thì giết được cọp. Nhân dân trong vùng rất phấn khởi vì vị tân tiến sĩ võ đã trừ cho dân một mối nguy hại. Triều đình Huế nghe tin đã kết tội vị tân tiến sĩ là " phản sư ", cho rằng giết cọp là vi phạm đến điều cấm kỵ. Nhà vua hạ chỉ thu hồi bằng " Tiến sĩ võ " của ông và giáng ông xuống hàng thứ dân đồng thời phạt đánh 30 roi.

Đoàn Võ Thuật Cổ Truyền Việt Nam Bình Định SA LONG CƯƠNG
tại Austin, TX. HOA KỲ ( 1998 )